TARİH
Sürmene, XVI. yüzyılda Osmanlıların zeamet yeri idi. Miletoslu denizciler tarafından kurulan koloni’lerden biri olan Sürmene, Pontos Krallığından sonra, Roma, Bizans, ve Trabzon Rum İmparatorluğu’nun egemenliğine girmiş ve İmparatorluğun önemli iskelelerinden biri olmuştur.
Coğrafyacı Skylax'ın Anadolu'nun Karadeniz kıyısında, Trabzon ile Rize arasında bir liman dediği yerin Sürmene olduğu sanılmaktadır. Peutinger tablosunda da buradan Nysillime (ismi bilinmeyen), olarak söz edilmektedir. Helen dilinde buradan Psoron, Bizans çağında ise Sourmaina biçiminde Sürmene'den söz edilmiştir.
Sürmene'nin Eski Çağ tarihi hakkında yeterli bilgi bulunmamaktadır. Osmanlı öncesi ile ilgili hiçbir kalıntı ile karşılaşılmamıştır. Yalnızca Dirlik Köyü'nde XIX.yüzyıla tarihlenen Panagia Tzita Kilisesi bulunmaktadır. XIX.yüzyıl Metropolit Gabriel Iatroudakis tarafından yaptırılan daha sonra camiye (Dirlik Camisi) çevrilen Tzita Kilisesi , bazilika plân düzeninde üç nefli olup, üzeri tonoz ve kubbe ile örtülüdür. Manastır özelliğindeki kilisenin altında mutfak ve odalar vardır.
Fatih Sultan Mehmet tarafından Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmış, 1854'de de kaza olmuştur.
Sürmene İlçesinin tarih içinde beş ayrı yerde kurulduğu, bunların ilki bugünkü Konakönü’nün bulunduğu yerdi.
1873 yılında Rus işgalinden kurtuluşundan sonra Hükümet Konağı bugünkü Çay-Kur fabrikasının bulunduğu yerde kurulmuştur. Trabzon Salnamelerindeki Sürmene isminin eskiden “Humurgan” dendiği, fakat daha sonraları doğal güzelliklerinden başka, hava ve suyunun iyi olması nedeniyle buraya güzellik anlamına gelen Sürmene adının verildiği yazılı kaynaklardan anlaşılmıştır.
İlçenin belli başlı yapısı Orta Mahalle Camisi'dir. Caminin kitabesinden h.1289 (1872) yılında yapıldığı öğrenilmektedir. Dikdörtgen plânlı caminin üzeri dört sütunun taşıdığı ahşap bir kubbe ile örtülüdür. Kubbe dışında kalan bölümler tamamen ahşap örtülüdür. Sürmene'nin 4 km. doğusunda, Balıklı mevkiinde bulunanve Sivil Mimari Örneklerinden birisi olan Memiş Ağa Konağı bulunmaktadır.
Memiş Ağa Konağı
Trabzon Sürmene İlçesi’ne 4 km. uzaklıkta olan bu konağın yapım tarihi bilinmemektedir. Yörede araştırmalarda bulunan Y.Mimar Sedat Hakkı Eldem XVIII. yüzyıl, D.Winfield ise XIX. yüzyıl tarihleri üzerinde durmuşlardır. Arkasını küçük bir ormana veren, yüksek bir yamaçtaki Memiş Ağa Konağı denize yönelik olup, Trabzon’a gelen birçok araştırmacının ilgisini çekmiştir.
Yörede hüküm süren ve etkili olan bir ağa evinin tüm özelliklerine sahiptir. İki katlı kargir evin birinci katı muntazam yontma taştan duvarları işlenmiş, dışa çok fazla sarkan saçakların yardımıyla cepheler yağmurdan korunmuştur. Zemin katta aşhane bölümü diye isimlendirilen mutfak, kiler ve kemerli ocakları yer almıştır.
Konaktaki asıl yaşam birinci katta olup, buraya üzeri kapaklı düz bir merdivenle çıkılmaktadır. Kuzeydeki sofanın sağ ve solundaki odalar selamlığa, güneydeki iki oda ise hareme aittir. Zengin bir ağaç işi bezemesine sahip olan konağın kapı kanatları, pencere parmaklıkları görülmeye değer güzelliktedir. Özellikle sofanın tavanı, oda kapıları, selamlığı, döner tavanı Trabzon yöresindeki en gelişmiş ve ince oyulmuş ağaç işçiliğini göstermektedir. Buradaki geometrik ve bitkisel kompozisyonlar karışarak oldukça ilginç bir görüntü vermiştir.
Pahaghia Tzita Kilisesi (Dirlik Cami)
Trabzon’un Sürmene İlçesi’nin Dirlik Köyü’ndeki bu kilise, Metropolitan Gobrie Latrovdakis zamanında (1889–1893) yapılmıştır.
Üç nefli, üç absidli yapı Bizans bazilikaları üslubunun tipik bir örneğidir. Gri blok taşların muntazam örülmesi ile ilginç bir görünüm kazanmıştır. Dört sütunla desteklenen kubbe dışında kalan bölümler tonoz örtülüdür. Günümüzde Dirlik Köyü Camisi olarak kullanılmaktadır.
Sürmene, XVI. yüzyılda Osmanlıların zeamet yeri idi. Miletoslu denizciler tarafından kurulan koloni’lerden biri olan Sürmene, Pontos Krallığından sonra, Roma, Bizans, ve Trabzon Rum İmparatorluğu’nun egemenliğine girmiş ve İmparatorluğun önemli iskelelerinden biri olmuştur.
Coğrafyacı Skylax'ın Anadolu'nun Karadeniz kıyısında, Trabzon ile Rize arasında bir liman dediği yerin Sürmene olduğu sanılmaktadır. Peutinger tablosunda da buradan Nysillime (ismi bilinmeyen), olarak söz edilmektedir. Helen dilinde buradan Psoron, Bizans çağında ise Sourmaina biçiminde Sürmene'den söz edilmiştir.
Sürmene'nin Eski Çağ tarihi hakkında yeterli bilgi bulunmamaktadır. Osmanlı öncesi ile ilgili hiçbir kalıntı ile karşılaşılmamıştır. Yalnızca Dirlik Köyü'nde XIX.yüzyıla tarihlenen Panagia Tzita Kilisesi bulunmaktadır. XIX.yüzyıl Metropolit Gabriel Iatroudakis tarafından yaptırılan daha sonra camiye (Dirlik Camisi) çevrilen Tzita Kilisesi , bazilika plân düzeninde üç nefli olup, üzeri tonoz ve kubbe ile örtülüdür. Manastır özelliğindeki kilisenin altında mutfak ve odalar vardır.
Fatih Sultan Mehmet tarafından Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmış, 1854'de de kaza olmuştur.
Sürmene İlçesinin tarih içinde beş ayrı yerde kurulduğu, bunların ilki bugünkü Konakönü’nün bulunduğu yerdi.
1873 yılında Rus işgalinden kurtuluşundan sonra Hükümet Konağı bugünkü Çay-Kur fabrikasının bulunduğu yerde kurulmuştur. Trabzon Salnamelerindeki Sürmene isminin eskiden “Humurgan” dendiği, fakat daha sonraları doğal güzelliklerinden başka, hava ve suyunun iyi olması nedeniyle buraya güzellik anlamına gelen Sürmene adının verildiği yazılı kaynaklardan anlaşılmıştır.
İlçenin belli başlı yapısı Orta Mahalle Camisi'dir. Caminin kitabesinden h.1289 (1872) yılında yapıldığı öğrenilmektedir. Dikdörtgen plânlı caminin üzeri dört sütunun taşıdığı ahşap bir kubbe ile örtülüdür. Kubbe dışında kalan bölümler tamamen ahşap örtülüdür. Sürmene'nin 4 km. doğusunda, Balıklı mevkiinde bulunanve Sivil Mimari Örneklerinden birisi olan Memiş Ağa Konağı bulunmaktadır.
Memiş Ağa Konağı
Trabzon Sürmene İlçesi’ne 4 km. uzaklıkta olan bu konağın yapım tarihi bilinmemektedir. Yörede araştırmalarda bulunan Y.Mimar Sedat Hakkı Eldem XVIII. yüzyıl, D.Winfield ise XIX. yüzyıl tarihleri üzerinde durmuşlardır. Arkasını küçük bir ormana veren, yüksek bir yamaçtaki Memiş Ağa Konağı denize yönelik olup, Trabzon’a gelen birçok araştırmacının ilgisini çekmiştir.
Yörede hüküm süren ve etkili olan bir ağa evinin tüm özelliklerine sahiptir. İki katlı kargir evin birinci katı muntazam yontma taştan duvarları işlenmiş, dışa çok fazla sarkan saçakların yardımıyla cepheler yağmurdan korunmuştur. Zemin katta aşhane bölümü diye isimlendirilen mutfak, kiler ve kemerli ocakları yer almıştır.
Konaktaki asıl yaşam birinci katta olup, buraya üzeri kapaklı düz bir merdivenle çıkılmaktadır. Kuzeydeki sofanın sağ ve solundaki odalar selamlığa, güneydeki iki oda ise hareme aittir. Zengin bir ağaç işi bezemesine sahip olan konağın kapı kanatları, pencere parmaklıkları görülmeye değer güzelliktedir. Özellikle sofanın tavanı, oda kapıları, selamlığı, döner tavanı Trabzon yöresindeki en gelişmiş ve ince oyulmuş ağaç işçiliğini göstermektedir. Buradaki geometrik ve bitkisel kompozisyonlar karışarak oldukça ilginç bir görüntü vermiştir.
Pahaghia Tzita Kilisesi (Dirlik Cami)
Trabzon’un Sürmene İlçesi’nin Dirlik Köyü’ndeki bu kilise, Metropolitan Gobrie Latrovdakis zamanında (1889–1893) yapılmıştır.
Üç nefli, üç absidli yapı Bizans bazilikaları üslubunun tipik bir örneğidir. Gri blok taşların muntazam örülmesi ile ilginç bir görünüm kazanmıştır. Dört sütunla desteklenen kubbe dışında kalan bölümler tonoz örtülüdür. Günümüzde Dirlik Köyü Camisi olarak kullanılmaktadır.
